{"id":23192,"date":"2026-11-08T13:02:06","date_gmt":"2026-11-08T12:02:06","guid":{"rendered":"https:\/\/balmontconseil.com\/conventions-fiscales\/maroc\/fonction-publique\/"},"modified":"2026-11-09T00:30:38","modified_gmt":"2026-11-08T23:30:38","slug":"fonction-publique","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/balmontconseil.com\/en\/conventions-fiscales\/maroc\/fonction-publique\/","title":{"rendered":"Agent de l\u2019\u00c9tat fran\u00e7ais en poste au Maroc\u00a0: o\u00f9 votre traitement est-il impos\u00e9\u00a0? L\u2019article 18 bis de la convention"},"content":{"rendered":"<style>@import url('https:\/\/fonts.googleapis.com\/css2?family=Inter:wght@400;500;600&family=Geist+Mono:wght@500&display=swap');#Content>.content_wrapper>.mfn-page-title{display:none!important}#Subheader{display:none!important}#Content{padding-top:0!important}#Content .section_wrapper{max-width:none;padding:0}html,body{overflow-x:clip}#bcv,#bcv :where(*:not(svg,svg *)){all:revert;box-sizing:border-box}#bcv{--bg:#F6F5F1;--card:#FFFFFF;--border:#E4E2DA;--text:#111311;--muted:#5B615E;--dim:#8A908C;--lime:#C8F020;--dark:#0B1317;--limed:#E6FF2A;--dtext:#F2F5F4;--dmuted:#8FA3AD;--dborder:#2B3B45}#bcv *{box-sizing:border-box}#bcv{-webkit-text-size-adjust:100%}#bcv{margin:0;background:var(--bg);color:var(--text);font-family:Inter,system-ui,-apple-system,\"Segoe UI\",Helvetica,Arial,sans-serif;font-size:15px;line-height:1.55;-webkit-font-smoothing:antialiased}#bcv a{color:inherit}#bcv .mono{font-family:\"Geist Mono\",ui-monospace,SFMono-Regular,Menlo,monospace;font-size:10px;letter-spacing:.08em;text-transform:uppercase;font-weight:500}#bcv .hd{display:flex;align-items:center;justify-content:space-between;gap:16px;padding:18px max(20px,env(safe-area-inset-left));border-bottom:1px solid var(--border);background:var(--bg)}#bcv .hd .logo{font-weight:600;letter-spacing:.06em;text-decoration:none;font-size:17px}#bcv .hd nav{display:flex;gap:22px;font-size:14px}#bcv .hd nav a{text-decoration:none;color:var(--text)}#bcv .hd .cta{background:var(--lime);color:var(--dark);text-decoration:none;font-weight:600;font-size:14px;padding:10px 18px;border-radius:999px;white-space:nowrap}#bcv .wrap{max-width:1200px;margin:0 auto;padding:28px 20px 60px}#bcv .crumbs{font-size:13px;color:var(--muted);margin:0 0 28px}#bcv .crumbs a{color:var(--muted);text-decoration:none}#bcv .crumbs a:hover{text-decoration:underline}#bcv .grid{display:grid;grid-template-columns:minmax(0,1fr) 360px;gap:60px;align-items:start}#bcv .main{min-width:0;max-width:720px}#bcv .meta{display:flex;flex-wrap:wrap;align-items:center;gap:12px;margin:0 0 18px}#bcv .pill{display:inline-block;background:var(--dark);color:var(--limed);padding:6px 10px;border-radius:4px}#bcv .metaline{font-family:\"Geist Mono\",ui-monospace,Menlo,monospace;font-size:11px;letter-spacing:.02em;color:var(--muted)}#bcv h1{font-size:44px;line-height:1.1;letter-spacing:-.025em;font-weight:600;margin:0 0 16px;text-wrap:balance}#bcv .lead{font-size:18px;line-height:1.5;color:var(--muted);margin:0 0 18px}#bcv .tags{display:flex;flex-wrap:wrap;gap:8px;margin:0 0 28px}#bcv .tag{font-size:12px;font-weight:500;background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:999px;padding:6px 12px;text-decoration:none}#bcv .card{background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:14px;padding:20px 22px}#bcv .bref{margin:0 0 32px}#bcv .bref .mono{color:var(--muted);display:block;margin-bottom:14px}#bcv .bref ul{list-style:none;margin:0;padding:0;display:grid;gap:14px}#bcv .bref li{display:flex;gap:12px;align-items:flex-start;font-size:15px;line-height:1.5}#bcv .bref li::before{content:\"\u2713\";flex:0 0 20px;width:20px;height:20px;border-radius:50%;background:var(--lime);color:var(--dark);font-size:11px;font-weight:700;display:inline-flex;align-items:center;justify-content:center;margin-top:2px}#bcv h2{font-size:22px;line-height:1.25;letter-spacing:-.015em;font-weight:600;margin:28px 0 10px}#bcv .main p{margin:0 0 14px;font-size:16px;line-height:1.6}#bcv .dark{background:var(--dark);color:var(--dtext);border-radius:16px;padding:26px 24px;margin:30px 0 34px}#bcv .dark .mono{color:var(--limed);display:block;margin-bottom:14px}#bcv .dark p{color:var(--dtext);font-size:16px;line-height:1.6;margin:0 0 18px}#bcv .btn{display:inline-flex;align-items:center;gap:8px;background:var(--limed);color:var(--dark);font-weight:600;font-size:15px;padding:13px 22px;border-radius:999px;text-decoration:none;line-height:1}#bcv .btn svg{width:16px;height:16px}#bcv .btn.ghost{background:transparent;color:var(--dtext);border:1px solid var(--dborder)}#bcv .dark .note{font-size:12px;color:var(--dmuted);margin-left:14px}#bcv .textes{display:grid;grid-template-columns:1fr 1fr;gap:12px;margin:0 0 34px}#bcv .textes .t{background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:10px;padding:14px 16px}#bcv .textes .t b{display:block;font-weight:500;font-size:14px;margin-bottom:4px}#bcv .textes .t span{font-size:13px;color:var(--muted);line-height:1.45}#bcv .quote{display:flex;gap:14px;background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:10px;padding:16px 16px 16px 0;margin:0 0 12px;font-size:14px;line-height:1.55}#bcv .quote::before{content:\"\";flex:0 0 3px;background:var(--lime);border-radius:0 2px 2px 0}#bcv details{margin:20px 0 24px;background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:10px}#bcv summary{cursor:pointer;padding:16px;font-weight:500;font-size:14px;list-style:none;display:flex;justify-content:space-between;align-items:center}#bcv summary::-webkit-details-marker{display:none}#bcv summary::after{content:\"\u2304\";color:var(--muted);font-size:16px}#bcv details[open] summary::after{content:\"\u2303\"}#bcv pre.texte{white-space:pre-wrap;font-family:inherit;font-size:14px;line-height:1.55;padding:0 16px 16px;margin:0;max-height:70vh;overflow:auto;color:var(--text)}#bcv .source{font-size:11px;line-height:1.5;color:var(--dim);margin:12px 0 0}#bcv .side{display:grid;gap:16px;position:sticky;top:20px}#bcv .side .ctacard{background:var(--dark);color:var(--dtext);border-radius:16px;padding:24px 22px}#bcv .side .ctacard .mono{color:var(--limed);display:block;margin-bottom:12px}#bcv .side .ctacard h3{font-size:18px;line-height:1.3;letter-spacing:-.01em;font-weight:600;margin:0 0 16px}#bcv .who{display:flex;gap:12px;align-items:center;margin:0 0 16px}#bcv .who img{width:44px;height:44px;border-radius:50%;object-fit:cover;background:#1C2B35}#bcv .who b{display:block;font-weight:500;font-size:14px}#bcv .who span{font-size:12px;line-height:1.4;color:var(--dmuted)}#bcv .side .btn{display:flex;justify-content:center;margin-bottom:10px}#bcv .side .trust{font-size:12px;line-height:1.4;color:var(--dmuted);margin:14px 0 0}#bcv .side .diag{display:flex;align-items:center;gap:12px;background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:12px;padding:14px 16px;text-decoration:none}#bcv .side .diag b{display:block;font-weight:500;font-size:14px}#bcv .side .diag span{font-size:12px;color:var(--muted);line-height:1.4}#bcv .side .diag i{margin-left:auto;font-style:normal;color:var(--muted)}#bcv .side .card .mono{color:var(--muted);display:block;margin-bottom:12px}#bcv .side .rel{display:grid;gap:14px}#bcv .side .rel a{text-decoration:none;font-weight:500;font-size:14px;line-height:1.4;display:block}#bcv .side .rel small{display:block;font-size:12px;color:var(--muted);font-weight:400;margin-top:2px}#bcv .side .more{display:grid;gap:10px}#bcv .side .more a{font-size:14px;line-height:1.4;text-decoration:none}#bcv .brouillon{background:#FFF4CC;border:1px solid #EAD27A;padding:10px 14px;border-radius:8px;font-size:13px;margin:0 0 20px}#bcv footer{font-size:12px;color:var(--muted);text-align:center;padding:24px 20px;border-top:1px solid var(--border)}#bcv footer a{color:var(--muted)}#bcv .list{display:grid;gap:12px;margin:24px 0 0;padding:0;list-style:none}#bcv .list li{background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:12px;padding:16px 18px}#bcv .list a{text-decoration:none;font-weight:500;font-size:16px;line-height:1.35}#bcv .list small{display:block;color:var(--muted);font-size:12px;margin-top:6px}#bcv .list p{font-size:14px;color:var(--muted);margin:8px 0 0}@media(max-width:980px){#bcv .grid{grid-template-columns:1fr;gap:28px}#bcv .side{position:static}#bcv .hd nav{display:none}#bcv h1{font-size:34px}}@media(max-width:600px){#bcv .wrap{padding:16px 20px 40px}#bcv h1{font-size:28px;letter-spacing:-.02em}#bcv .lead{font-size:16px}#bcv .textes{grid-template-columns:1fr}#bcv .dark{padding:22px 20px}#bcv .dark .note{display:block;margin:10px 0 0}#bcv .hd .cta{display:none}#bcv .card{padding:18px}#bcv .side .ctacard{padding:22px 20px}}#bcv .main p.source{font-size:11px;line-height:1.5;color:var(--dim)}#bcv .cover{position:relative;border-radius:16px;overflow:hidden;margin:6px 0 6px;aspect-ratio:776\/300;background:var(--dark)}#bcv .cover img{width:100%;height:100%;object-fit:cover;display:block}#bcv .cover::after{content:\"\";position:absolute;inset:0;background:linear-gradient(180deg,rgba(11,19,23,0) 35%,rgba(11,19,23,.78))}#bcv .cover .cap{position:absolute;left:24px;bottom:22px;z-index:1;display:grid;gap:8px;justify-items:start}#bcv .cover .chip{background:var(--lime);color:var(--dark);border-radius:999px;padding:5px 10px}#bcv .cover b{color:#fff;font-size:20px;font-weight:600}#bcv .cover.typo{aspect-ratio:auto;display:flex;align-items:center;justify-content:space-between;gap:24px;padding:28px 28px;background:radial-gradient(120% 140% at 100% 0%,#1C2B35 0%,var(--dark) 60%)}#bcv .cover.typo .facts{display:flex;gap:22px;flex-wrap:wrap;margin-top:6px}#bcv .cover.typo .facts span{font-size:13px;color:var(--dmuted)}#bcv .cover.typo .facts b{display:block;font-size:14px;color:#fff;font-weight:500}#bcv .cover.typo::after{display:none}#bcv .cover.typo .big{flex:0 0 auto;font-size:96px;line-height:.9;font-weight:600;letter-spacing:-.04em;color:var(--limed)}#bcv .cover.typo .big small{display:block;font-family:\"Geist Mono\",monospace;font-size:11px;letter-spacing:.08em;color:var(--dmuted);text-transform:uppercase;margin-bottom:6px}#bcv .cover.typo .cap{position:static}#bcv .main p.credit,#bcv .credit{font-size:11px;color:var(--dim);margin:0 0 26px}#bcv .qt{background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:14px;overflow:hidden;margin:0 0 10px}#bcv .qt .r{display:grid;grid-template-columns:minmax(0,1fr) 220px 120px;gap:16px;align-items:center;padding:14px 20px;border-top:1px solid #EFEEE9;font-size:15px;line-height:1.45}#bcv .qt .r.h{background:#EFEEE9;border-top:0;color:var(--muted);padding:12px 20px;font-size:10px}#bcv .qt .etat{justify-self:start;font-size:13px;font-weight:500;border-radius:999px;padding:6px 12px;background:var(--lime);color:var(--dark);line-height:1.3}#bcv .qt .etat.fr{background:var(--dark);color:var(--limed)}#bcv .qt .ref{font-family:\"Geist Mono\",ui-monospace,Menlo,monospace;font-size:12px;color:var(--muted)}#bcv .main p.note2,#bcv .note2{font-size:13px;color:var(--muted);line-height:1.5;margin:0 0 30px}#bcv .cit{display:flex;gap:14px;background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:12px;padding:16px 18px 16px 0;margin:0 0 12px}#bcv .cit::before{content:\"\";flex:0 0 3px;background:var(--lime);border-radius:0 2px 2px 0}#bcv .cit .mono{color:var(--muted);display:block;margin-bottom:8px}#bcv .cit p{margin:0!important;font-size:15px!important;line-height:1.6!important}#bcv .steps{background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:14px;padding:6px 20px;margin:0 0 30px;list-style:none}#bcv .steps li{display:flex;gap:16px;align-items:center;padding:14px 0;border-top:1px solid #EFEEE9}#bcv .steps li:first-child{border-top:0}#bcv .steps .n{flex:0 0 32px;height:32px;border-radius:50%;background:#EFEEE9;display:flex;align-items:center;justify-content:center;font-family:\"Geist Mono\",monospace;font-size:13px}#bcv .steps li:first-child .n{background:var(--dark);color:var(--limed)}#bcv .steps b{display:block;font-weight:500;font-size:15px}#bcv .steps span{font-size:14px;color:var(--muted);line-height:1.45}#bcv .decs{display:grid;grid-template-columns:repeat(3,minmax(0,1fr));gap:12px;margin:0 0 12px}#bcv .dec{background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:12px;padding:16px;text-decoration:none;display:flex;flex-direction:column;gap:10px}#bcv .dec .h{display:flex;gap:8px;align-items:center;flex-wrap:wrap}#bcv .dec .h .pill{padding:3px 7px;border-radius:5px}#bcv .dec .h small{font-family:\"Geist Mono\",monospace;font-size:11px;color:var(--muted)}#bcv .dec p{margin:0!important;font-size:14px!important;line-height:1.5!important}#bcv .dec i{font-style:normal;font-weight:500;font-size:13px;margin-top:auto}#bcv .lnk{display:inline-block;font-weight:500;text-decoration:none;margin:4px 0 30px}#bcv .cv{margin:0 0 34px}#bcv .cv h3{font-size:19px;line-height:1.35;font-weight:600;margin:0 0 16px}#bcv .yn{display:flex;gap:10px;margin:0 0 14px}#bcv .yn a,#bcv .yn button{font:inherit;font-weight:500;font-size:15px;border-radius:999px;padding:12px 28px;cursor:pointer;text-decoration:none;border:1px solid var(--text);background:#fff;color:var(--text)}#bcv .yn a.oui{background:var(--limed);border-color:var(--limed);color:var(--dark)}#bcv .cv .non{display:none;flex-wrap:wrap;gap:8px}#bcv .cv.open .non{display:flex}#bcv .cv .non a{font-size:13px;background:var(--bg);border:1px solid var(--border);border-radius:999px;padding:6px 12px;text-decoration:none}#bcv .agrid{display:grid;grid-template-columns:repeat(3,minmax(0,1fr));gap:10px;margin:0 0 34px}#bcv .agrid a{background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:10px;padding:12px 14px;text-decoration:none;display:grid;gap:2px}#bcv .agrid a small{font-family:\"Geist Mono\",monospace;font-size:11px;color:var(--muted)}#bcv .agrid a b{font-weight:500;font-size:14px}#bcv .agrid a.cur{background:var(--dark);border-color:var(--dark)}#bcv .agrid a.cur small{color:var(--limed)}#bcv .agrid a.cur b{color:#fff}#bcv .faq details{margin:0 0 10px}#bcv .faq details p{padding:0 16px 16px;margin:0!important;font-size:15px!important;color:var(--muted)}#bcv .sticky{display:none}#bcv .hub .list li{display:flex;justify-content:space-between;gap:16px;align-items:center}@media(max-width:980px){#bcv .decs{grid-template-columns:1fr}#bcv .qt .r{grid-template-columns:minmax(0,1fr) auto;}#bcv .qt .r .ref{grid-column:2}#bcv .qt .r.h span:nth-child(3){display:none}}@media(max-width:600px){#bcv .qt .r{grid-template-columns:1fr;gap:8px}#bcv .qt .r.h{display:none}#bcv .qt .r .ref{grid-column:auto}#bcv .agrid{grid-template-columns:1fr 1fr}#bcv .cover{aspect-ratio:350\/200}#bcv .cover.typo .big{font-size:96px}#bcv .sticky{display:flex;position:fixed;left:0;right:0;bottom:0;z-index:10;background:var(--dark);color:#fff;padding:12px max(20px,env(safe-area-inset-left)) calc(12px + env(safe-area-inset-bottom));justify-content:space-between;align-items:center;gap:10px;font-weight:500;font-size:14px}#bcv .sticky a{background:var(--limed);color:var(--dark);text-decoration:none;border-radius:999px;padding:10px 16px;font-size:13px}#bcv{padding-bottom:64px}}#bcv{display:block;width:100vw;max-width:100vw;margin-left:calc(50% - 50vw);margin-right:calc(50% - 50vw);-webkit-text-fill-color:currentColor;text-align:left;padding-top:100px}@media(max-width:1239px){#bcv{padding-top:84px}}#bcv :where(*){-webkit-text-fill-color:currentColor}#bcv .btn.ghost{color:var(--dtext)!important;-webkit-text-fill-color:var(--dtext)!important}<\/style><script type=\"application\/ld+json\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@type\":\"FAQPage\",\"mainEntity\":[{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Ma pension de fonctionnaire suit-elle la m\u00eame r\u00e8gle que mon traitement ?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Non. L\u2019article 18 bis vise les r\u00e9mun\u00e9rations publiques autres que les pensions ; les pensions rel\u00e8vent de l\u2019article 17 et ne sont imposables que dans l\u2019\u00c9tat du domicile fiscal du b\u00e9n\u00e9ficiaire.\"}},{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"J\u2019ai la double nationalit\u00e9 franco-marocaine : qui impose mon traitement public ?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Le protocole (point IV) pr\u00e9voit que la situation des personnes ayant les deux nationalit\u00e9s est r\u00e9gl\u00e9e d\u2019un commun accord par les autorit\u00e9s comp\u00e9tentes.\"}},{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Un enseignant d\u2019un \u00e9tablissement fran\u00e7ais au Maroc est-il concern\u00e9 ?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Oui si l\u2019\u00e9tablissement est \u00e0 but non lucratif et financ\u00e9 en tout ou partie par la France ou une de ses personnes publiques : les paragraphes 1 et 2 de l\u2019article 18 bis s\u2019appliquent alors (paragraphe 3).\"}}]}<\/script><div id=\"bcv\" class=\"final\"><div class=\"wrap\">\n<div class=\"crumbs\"><a href=\"\/\">Accueil<\/a> \u203a <a href=\"\/conventions-fiscales\/\">Conventions fiscales<\/a> \u203a <a href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/\">France\u2013Maroc<\/a> \u203a Article 18 bis \u00b7 Fonction publique<\/div>\n<div class=\"grid\"><main class=\"main\">\n<div class=\"meta\"><span class=\"pill mono\">Convention France\u2013Maroc<\/span><span class=\"metaline\">Convention sign\u00e9e \u00e0 Paris le 29 mai 1970, modifi\u00e9e par l\u2019avenant sign\u00e9 \u00e0 Rabat le 18 ao\u00fbt 1989<\/span><\/div>\n<h1>Agent de l\u2019\u00c9tat fran\u00e7ais en poste au Maroc\u00a0: o\u00f9 votre traitement est-il impos\u00e9\u00a0? L\u2019article 18 bis de la convention<\/h1>\n<p class=\"lead\">Les traitements vers\u00e9s par l\u2019\u00c9tat, une collectivit\u00e9 territoriale ou une personne morale de droit public ne sont imposables que dans l\u2019\u00c9tat qui les paie. L\u2019exception vise la personne domicili\u00e9e dans l\u2019autre \u00c9tat qui n\u2019a pas la nationalit\u00e9 de l\u2019\u00c9tat payeur. Les pensions publiques, elles, suivent l\u2019article 17.<\/p>\n<div class=\"tags\"><a class=\"tag\" href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/residence-fiscale\/\">R\u00e9sidence fiscale<\/a><a class=\"tag\" href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/pensions-retraite\/\">Pensions de retraite<\/a><a class=\"tag\" href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/revenus-immobiliers\/\">Revenus immobiliers<\/a><a class=\"tag\" href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/plus-values\/\">Plus-values<\/a><\/div>\n<div class=\"cover\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/balmontconseil.com\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/convention-maroc.webp\" alt=\"Chefchaouen, Maroc\" loading=\"eager\"><div class=\"cap\"><span class=\"chip mono\">Article 18 bis \u00b7 Fonction publique<\/span><b>Chefchaouen, Maroc<\/b><\/div><\/div><div style=\"height:26px\"><\/div>\n<div class=\"card bref\"><span class=\"mono\">En bref<\/span><ul><li>Les r\u00e9mun\u00e9rations publiques, autres que les pensions, ne sont imposables que dans l\u2019\u00c9tat qui les verse (article 18 bis, paragraphe 1).<\/li><li>Elles ne sont imposables que dans l\u2019autre \u00c9tat si le b\u00e9n\u00e9ficiaire y est domicili\u00e9 et n\u2019a pas la nationalit\u00e9 de l\u2019\u00c9tat payeur (article 18 bis, paragraphe 2)\u00a0; pour les doubles nationaux, les autorit\u00e9s comp\u00e9tentes r\u00e8glent la situation d\u2019un commun accord (protocole, point IV).<\/li><li>Les r\u00e9mun\u00e9rations li\u00e9es \u00e0 une activit\u00e9 industrielle ou commerciale d\u2019une personne publique suivent les r\u00e8gles des salaires du priv\u00e9 (article 18 bis, paragraphe 4).<\/li><li>Les pensions publiques ne rel\u00e8vent pas de l\u2019article 18 bis\u00a0: selon l\u2019article 17, elles ne sont imposables que dans l\u2019\u00c9tat du domicile fiscal du b\u00e9n\u00e9ficiaire.<\/li><\/ul><\/div>\n<h2>Qui impose votre r\u00e9mun\u00e9ration publique\u00a0?<\/h2><div class=\"qt\"><div class=\"r h mono\"><span>Votre situation<\/span><span>Qui impose<\/span><span>Texte<\/span><\/div><div class=\"r\"><span>Agent de l\u2019\u00c9tat fran\u00e7ais, de nationalit\u00e9 fran\u00e7aise, en poste au Maroc<\/span><span class=\"etat fr\">France seulement<\/span><span class=\"ref\">Art. 18 bis \u00a7 1<\/span><\/div><div class=\"r\"><span>Agent pay\u00e9 par la France, domicili\u00e9 au Maroc, sans la nationalit\u00e9 fran\u00e7aise<\/span><span class=\"etat \">Maroc seulement<\/span><span class=\"ref\">Art. 18 bis \u00a7 2<\/span><\/div><div class=\"r\"><span>Agent ayant les nationalit\u00e9s fran\u00e7aise et marocaine<\/span><span class=\"etat \">Accord entre les deux administrations<\/span><span class=\"ref\">Protocole, IV<\/span><\/div><div class=\"r\"><span>Personnel d\u2019un \u00e9tablissement d\u2019enseignement \u00e0 but non lucratif financ\u00e9 par la France<\/span><span class=\"etat \">M\u00eames r\u00e8gles que les agents publics<\/span><span class=\"ref\">Art. 18 bis \u00a7 3<\/span><\/div><div class=\"r\"><span>Ancien agent public retrait\u00e9, domicili\u00e9 au Maroc<\/span><span class=\"etat \">Maroc seulement<\/span><span class=\"ref\">Art. 17<\/span><\/div><\/div><p class=\"note2\">Les traitements du personnel diplomatique et consulaire sont exon\u00e9r\u00e9s dans l\u2019\u00c9tat de s\u00e9jour, sous conditions de nationalit\u00e9 (article 19). Un \u00e9change de lettres du 29 mai 1970 pr\u00e9voit que le suppl\u00e9ment de r\u00e9mun\u00e9ration vers\u00e9 par l\u2019\u00c9tat fran\u00e7ais aux assistants techniques fran\u00e7ais servant au Maroc n\u2019y est pas imposable.<\/p>\n<h2>Le texte de la convention<\/h2><div class=\"cit\"><div><span class=\"mono\">Article 18 bis, paragraphes 1 et 2<\/span><p>\u00ab Nonobstant les dispositions de l&#x27;article 18, les r\u00e9mun\u00e9rations publiques, autres que les pensions, pay\u00e9es \u00e0 une personne physique par un Etat contractant ou l&#x27;une de ses collectivit\u00e9s territoriales ou par l&#x27;une de leurs personnes morales de droit public, ne sont imposables que dans cet Etat. [\u2026] Toutefois, les r\u00e9mun\u00e9rations vis\u00e9es au paragraphe 1 ci-dessus ne sont imposables que dans l&#x27;autre Etat contractant si la personne physique est domicili\u00e9e sur le territoire de cet autre Etat et ne poss\u00e8de pas la nationalit\u00e9 du premier Etat. \u00bb<\/p><\/div><\/div><div class=\"cit\"><div><span class=\"mono\">Article 17<\/span><p>\u00ab Les pensions et les rentes viag\u00e8res ne sont imposables que dans l&#x27;Etat contractant o\u00f9 le b\u00e9n\u00e9ficiaire a son domicile fiscal. \u00bb<\/p><\/div><\/div><div class=\"cit\"><div><span class=\"mono\">Protocole, point IV<\/span><p>\u00ab Pour l&#x27;application du paragraphe 2 de l&#x27;article 18 bis de la Convention, la situation des personnes poss\u00e9dant la nationalit\u00e9 des deux Etats contractants est r\u00e9gl\u00e9e d&#x27;un comme accord par les autorit\u00e9s comp\u00e9tentes. \u00bb<\/p><\/div><\/div><p class=\"note2\">Article 18 bis cr\u00e9\u00e9 par l\u2019article 5 de l\u2019avenant du 18 ao\u00fbt 1989, applicable aux sommes vers\u00e9es \u00e0 compter du 1er janvier 1987\u00a0; point IV du protocole ins\u00e9r\u00e9 par l\u2019article 7 du m\u00eame avenant. Texte publi\u00e9 par impots.gouv.fr.<\/p>\n<h2>Trois questions pour savoir qui impose<\/h2><p>La r\u00e8gle de l\u2019article 18 bis se lit en plusieurs temps\u00a0:<\/p><ol class=\"steps\"><li><span class=\"n\">1<\/span><div><b>Qui paie\u00a0?<\/b><span>L\u2019\u00c9tat, une collectivit\u00e9 territoriale ou une personne morale de droit public\u00a0: l\u2019\u00c9tat payeur impose.<\/span><\/div><\/li><li><span class=\"n\">2<\/span><div><b>O\u00f9 \u00eates-vous domicili\u00e9\u00a0?<\/b><span>Si vous \u00eates domicili\u00e9 dans l\u2019autre \u00c9tat, l\u2019exception du paragraphe 2 peut jouer.<\/span><\/div><\/li><li><span class=\"n\">3<\/span><div><b>Quelle nationalit\u00e9\u00a0?<\/b><span>Sans la nationalit\u00e9 de l\u2019\u00c9tat payeur, seul l\u2019\u00c9tat du domicile impose\u00a0; avec les deux nationalit\u00e9s, les administrations s\u2019accordent.<\/span><\/div><\/li><li><span class=\"n\">4<\/span><div><b>Activit\u00e9 commerciale\u00a0?<\/b><span>Si la personne publique exerce une activit\u00e9 industrielle ou commerciale, ce sont les r\u00e8gles de l\u2019article 18 qui s\u2019appliquent.<\/span><\/div><\/li><\/ol>\n<h2>Ce qu\u2019ont jug\u00e9 les tribunaux<\/h2><div class=\"decs\"><a class=\"dec\" href=\"\/decisions\/fichiers-hsbc-et-societes-des-iles-vierges-britanniques-un-couple-obtient-la\/\"><div class=\"h\"><span class=\"pill mono\">TA Paris<\/span><small>14 d\u00e9cembre 2022<\/small><\/div><p>Fichiers HSBC et soci\u00e9t\u00e9s des \u00eeles Vierges britanniques\u00a0: un couple obtient la d\u00e9charge des huit premiers mois de 2006 en prouvant qu&#x27;il vivait alors au Maroc, mais le reste du redressement est maintenu<\/p><i>Lire la d\u00e9cision \u2192<\/i><\/a><a class=\"dec\" href=\"\/decisions\/technicien-informatique-facturant-via-une-societe-marocaine-sans-existence\/\"><div class=\"h\"><span class=\"pill mono\">TA Cergy-Pontoise<\/span><small>28 mars 2023<\/small><\/div><p>Technicien informatique facturant via une soci\u00e9t\u00e9 marocaine sans existence l\u00e9gale\u00a0: activit\u00e9 jug\u00e9e exerc\u00e9e en France, revenus tax\u00e9s d&#x27;office et majorations de 80 % et 40 %<\/p><i>Lire la d\u00e9cision \u2192<\/i><\/a><a class=\"dec\" href=\"\/decisions\/salarie-en-arabie-saoudite-dont-la-famille-vit-en-france-le-foyer-fixe-le\/\"><div class=\"h\"><span class=\"pill mono\">CAA Paris<\/span><small>12 avril 2023<\/small><\/div><p>Salari\u00e9 en Arabie saoudite dont la famille vit en France\u00a0: le foyer fixe le domicile fiscal en France, et la convention franco-saoudienne ne joue pas faute d&#x27;assujettissement \u00e0 l&#x27;imp\u00f4t saoudien<\/p><i>Lire la d\u00e9cision \u2192<\/i><\/a><\/div><a class=\"lnk\" href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/#decisions\">Voir les 19 d\u00e9cisions qui concernent le Maroc \u2192<\/a>\n<div class=\"dark\"><span class=\"mono\">Ce que cela change pour vous<\/span><p>Un agent public fran\u00e7ais en poste au Maroc reste impos\u00e9 en France sur son traitement, quelle que soit la dur\u00e9e de l\u2019affectation. La situation change \u00e0 la retraite\u00a0: la pension publique rel\u00e8ve de l\u2019article 17 et suit le domicile fiscal du retrait\u00e9. Les doubles nationaux et les personnels des \u00e9tablissements d\u2019enseignement ont des r\u00e8gles propres, \u00e0 faire v\u00e9rifier avant tout changement d\u2019affectation ou de domicile.<\/p><a class=\"btn\" href=\"https:\/\/app.balmontconseil.com\/rdv?utm_source=site&#038;utm_medium=convention&#038;utm_content=maroc-fonction-publique-portee\"><svg viewBox=\"0 0 16 16\" fill=\"none\" stroke=\"currentColor\" stroke-width=\"1.5\"><rect x=\"2\" y=\"3\" width=\"12\" height=\"11\" rx=\"2\"\/><path d=\"M2 7h12M5 1.5v3M11 1.5v3\"\/><\/svg>Faire analyser ma situation d\u2019agent public<\/a><span class=\"note\">Visio \u00b7 30 min \u00b7 sans engagement<\/span><\/div>\n<div class=\"card cv\" id=\"cv\"><span class=\"mono\" style=\"color:var(--muted);display:block;margin-bottom:12px\">Cela vous concerne ?<\/span><h3>Vous \u00eates ou avez \u00e9t\u00e9 agent d\u2019une administration fran\u00e7aise et vous vivez au Maroc\u00a0?<\/h3><div class=\"yn\"><a class=\"oui\" href=\"https:\/\/app.balmontconseil.com\/rdv?utm_source=site&#038;utm_medium=convention&#038;utm_content=maroc-fonction-publique-oui\">Oui<\/a><button type=\"button\" onclick=\"document.getElementById('cv').classList.add('open')\">Non<\/button><\/div><div class=\"non\"><a href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/residence-fiscale\/\">R\u00e9sidence fiscale<\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/pensions-retraite\/\">Pensions de retraite<\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/revenus-immobiliers\/\">Revenus immobiliers<\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/plus-values\/\">Plus-values<\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/\">Convention France\u2013Maroc : tous les sujets<\/a><a href=\"\/decisions\/\">Jurisprudence fiscale internationale<\/a><\/div><\/div>\n<h2>Les autres sujets de la convention<\/h2><div class=\"agrid\"><a href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/residence-fiscale\/\"><small>Art. 2<\/small><b>R\u00e9sidence fiscale<\/b><\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/pensions-retraite\/\"><small>Art. 17<\/small><b>Pensions de retraite<\/b><\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/fonction-publique\/\" class=\"cur\"><small>Art. 18 bis<\/small><b>Fonction publique<\/b><\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/revenus-immobiliers\/\"><small>Art. 9<\/small><b>Revenus immobiliers<\/b><\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/plus-values\/\"><small>Art. 24<\/small><b>Plus-values<\/b><\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/dividendes\/\"><small>Art. 13<\/small><b>Dividendes<\/b><\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/interets\/\"><small>Art. 14<\/small><b>Int\u00e9r\u00eats<\/b><\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/salaires\/\"><small>Art. 18<\/small><b>Salaires<\/b><\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/double-imposition\/\"><small>Art. 25<\/small><b>Double imposition<\/b><\/a><\/div>\n<div class=\"card bm-bofip\" style=\"margin:28px 0\"><span class=\"mono\" style=\"display:block;margin-bottom:12px\">Ce qu\u2019en dit l\u2019administration (BOFiP)<\/span><div style=\"display:flex;flex-wrap:wrap;gap:8px\"><a class=\"tag\" href=\"\/bofip-international\/boi-int-dg-20-20-50\/\">BOI-INT-DG-20-20-50 \u00b7 Pensions et conventions fiscales<\/a><\/div><\/div><h2>Questions fr\u00e9quentes<\/h2><div class=\"faq\"><details open><summary>Ma pension de fonctionnaire suit-elle la m\u00eame r\u00e8gle que mon traitement\u00a0?<\/summary><p>Non. L\u2019article 18 bis vise les r\u00e9mun\u00e9rations publiques autres que les pensions\u00a0; les pensions rel\u00e8vent de l\u2019article 17 et ne sont imposables que dans l\u2019\u00c9tat du domicile fiscal du b\u00e9n\u00e9ficiaire.<\/p><\/details><details><summary>J\u2019ai la double nationalit\u00e9 franco-marocaine\u00a0: qui impose mon traitement public\u00a0?<\/summary><p>Le protocole (point IV) pr\u00e9voit que la situation des personnes ayant les deux nationalit\u00e9s est r\u00e9gl\u00e9e d\u2019un commun accord par les autorit\u00e9s comp\u00e9tentes.<\/p><\/details><details><summary>Un enseignant d\u2019un \u00e9tablissement fran\u00e7ais au Maroc est-il concern\u00e9\u00a0?<\/summary><p>Oui si l\u2019\u00e9tablissement est \u00e0 but non lucratif et financ\u00e9 en tout ou partie par la France ou une de ses personnes publiques\u00a0: les paragraphes 1 et 2 de l\u2019article 18 bis s\u2019appliquent alors (paragraphe 3).<\/p><\/details><\/div>\n<p class=\"source\">Source : Convention sign\u00e9e \u00e0 Paris le 29 mai 1970, modifi\u00e9e par l\u2019avenant sign\u00e9 \u00e0 Rabat le 18 ao\u00fbt 1989 \u2014 Convention avec le Maroc (impots.gouv.fr). Statut : En vigueur depuis le 1er d\u00e9cembre 1971\u00a0; l\u2019avenant du 18 ao\u00fbt 1989 est entr\u00e9 en vigueur le 1er d\u00e9cembre 1990. Ce document ne se substitue pas aux textes qui font foi. Analyse : Balmont Conseil, mise \u00e0 jour le 8 novembre 2026. Information g\u00e9n\u00e9rale, pas un conseil personnalis\u00e9.<\/p>\n<\/main>\n<aside class=\"side\">\n<div class=\"ctacard\"><span class=\"mono\">Vous partez au Maroc ?<\/span><h3>Faire analyser ma situation d\u2019agent public\u00a0: un bilan de 30 minutes avec le cabinet.<\/h3>\n<div class=\"who\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/balmontconseil.com\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/alexis-sagnier-carre.webp\" alt=\"Alexis Sagnier\" width=\"44\" height=\"44\" loading=\"lazy\"><div><b>Alexis Sagnier<\/b><span>Conseil en gestion de patrimoine \u00b7 ORIAS n\u00b0 13003497 \u00b7 ANACOFI-CIF<\/span><\/div><\/div>\n<a class=\"btn\" href=\"https:\/\/app.balmontconseil.com\/rdv?utm_source=site&#038;utm_medium=convention&#038;utm_content=maroc-fonction-publique-side\"><svg viewBox=\"0 0 16 16\" fill=\"none\" stroke=\"currentColor\" stroke-width=\"1.5\"><rect x=\"2\" y=\"3\" width=\"12\" height=\"11\" rx=\"2\"\/><path d=\"M2 7h12M5 1.5v3M11 1.5v3\"\/><\/svg>R\u00e9server un bilan de 30 min<\/a>\n<a class=\"btn ghost\" href=\"https:\/\/wa.me\/33601773296\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><svg viewBox=\"0 0 16 16\" fill=\"none\" stroke=\"currentColor\" stroke-width=\"1.5\"><path d=\"M8 14.5a6.5 6.5 0 1 0-5.6-3.2L1.5 14.5l3.3-.9A6.5 6.5 0 0 0 8 14.5Z\"\/><\/svg>\u00c9crire sur WhatsApp<\/a>\n<p class=\"trust\">Depuis 2013 \u00e0 Lyon \u00b7 Expatriation et patrimoines internationaux<\/p><\/div>\n<a class=\"diag\" href=\"\/diagnostic\/\"><div><b>Diagnostic express en 30 secondes<\/b><span>Cinq questions, la marche \u00e0 suivre pour votre situation.<\/span><\/div><i>\u2192<\/i><\/a>\n<div class=\"card\"><span class=\"mono\">D\u00e9cisions \u00b7 Maroc<\/span><div class=\"rel\"><a href=\"\/decisions\/retraites-gerants-d-un-hotel-au-maroc-faute-de-logement-durable-dans-l-hotel\/\">Retrait\u00e9s g\u00e9rants d&#x27;un h\u00f4tel au Maroc\u00a0: faute de logement durable dans l&#x27;h\u00f4tel, leur foyer permanent d&#x27;habitation est en France au sens de la convention franco-marocaine<small>CAA Toulouse, 13 avril 2023<\/small><\/a><a href=\"\/decisions\/dirigeant-installe-a-casablanca-l-envoi-du-redressement-a-son-ancienne-adresse\/\">Dirigeant install\u00e9 \u00e0 Casablanca\u00a0: l&#x27;envoi du redressement \u00e0 son ancienne adresse ne vicie pas la proc\u00e9dure d\u00e8s lors qu&#x27;il a pu r\u00e9pondre, et une demande d&#x27;assistance aux \u00c9tats-Unis proroge l&#x27;examen de situation<small>CAA Bordeaux, 20 juin 2023<\/small><\/a><a href=\"\/decisions\/retraite-partage-entre-paris-et-le-maroc-foyer-en-france-pension-imposable-en\/\">Retrait\u00e9 partag\u00e9 entre Paris et le Maroc\u00a0: foyer en France, pension imposable en France et distribution de 532 534 euros d&#x27;un trust n\u00e9o-z\u00e9landais tax\u00e9e<small>CAA Paris, 28 juin 2023<\/small><\/a><\/div><\/div>\n<div class=\"card\"><span class=\"mono\">Aller plus loin<\/span><div class=\"more\"><a href=\"\/conventions-fiscales\/maroc\/\">Convention France\u2013Maroc : tous les sujets<\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/\">Toutes les conventions fiscales<\/a><a href=\"\/diagnostic\/\">Diagnostic express : o\u00f9 en est votre projet ?<\/a><\/div><\/div>\n<\/aside>\n<\/div><\/div>\n<div class=\"sticky\"><span>Vous partez au Maroc ?<\/span><a href=\"https:\/\/app.balmontconseil.com\/rdv?utm_source=site&#038;utm_medium=convention&#038;utm_content=maroc-fonction-publique-sticky\">Bilan de 30 min<\/a><\/div><\/div><script>(function(){var r=document.getElementById('bcv');if(!r)return;function clean(){r.removeAttribute('data-bml-bg');r.removeAttribute('data-bml-t');var l=r.querySelectorAll('[data-bml-bg],[data-bml-t]');for(var i=0;i<l.length;i++){l[i].removeAttribute('data-bml-bg');l[i].removeAttribute('data-bml-t');}}clean();new MutationObserver(function(m){for(var i=0;i<m.length;i++){if(\/^data-bml-\/.test(m[i].attributeName||'')){clean();break;}}}).observe(r,{attributes:true,subtree:true,attributeFilter:['data-bml-bg','data-bml-t']});window.addEventListener('load',function(){clean();setTimeout(clean,1300);setTimeout(clean,2500);});})();<\/script>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Accueil \u203a Conventions fiscales \u203a France\u2013Maroc \u203a Article 18 bis \u00b7 Fonction publique Convention France\u2013MarocConvention sign\u00e9e \u00e0 Paris le 29 mai 1970, modifi\u00e9e par l\u2019avenant sign\u00e9 \u00e0 Rabat le 18 ao\u00fbt 1989<span class=\"excerpt-hellip\"> [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"parent":22474,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"mfn-post-hide-title":"","footnotes":""},"class_list":["post-23192","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/balmontconseil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/23192","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/balmontconseil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/balmontconseil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/balmontconseil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/balmontconseil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23192"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/balmontconseil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/23192\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28894,"href":"https:\/\/balmontconseil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/23192\/revisions\/28894"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/balmontconseil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/22474"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/balmontconseil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23192"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}