{"id":22556,"date":"2026-11-08T11:39:11","date_gmt":"2026-11-08T10:39:11","guid":{"rendered":"https:\/\/balmontconseil.com\/conventions-fiscales\/allemagne\/residence-fiscale\/"},"modified":"2026-11-08T23:21:01","modified_gmt":"2026-11-08T22:21:01","slug":"residence-fiscale","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/balmontconseil.com\/en\/conventions-fiscales\/allemagne\/residence-fiscale\/","title":{"rendered":"France ou Allemagne\u00a0: dans quel pays \u00eates-vous r\u00e9sident fiscal\u00a0? Les crit\u00e8res de l\u2019article 2 de la convention"},"content":{"rendered":"<style>@import url('https:\/\/fonts.googleapis.com\/css2?family=Inter:wght@400;500;600&family=Geist+Mono:wght@500&display=swap');#Content>.content_wrapper>.mfn-page-title{display:none!important}#Subheader{display:none!important}#Content{padding-top:0!important}#Content .section_wrapper{max-width:none;padding:0}html,body{overflow-x:clip}#bcv,#bcv :where(*:not(svg,svg *)){all:revert;box-sizing:border-box}#bcv{--bg:#F6F5F1;--card:#FFFFFF;--border:#E4E2DA;--text:#111311;--muted:#5B615E;--dim:#8A908C;--lime:#C8F020;--dark:#0B1317;--limed:#E6FF2A;--dtext:#F2F5F4;--dmuted:#8FA3AD;--dborder:#2B3B45}#bcv *{box-sizing:border-box}#bcv{-webkit-text-size-adjust:100%}#bcv{margin:0;background:var(--bg);color:var(--text);font-family:Inter,system-ui,-apple-system,\"Segoe UI\",Helvetica,Arial,sans-serif;font-size:15px;line-height:1.55;-webkit-font-smoothing:antialiased}#bcv a{color:inherit}#bcv .mono{font-family:\"Geist Mono\",ui-monospace,SFMono-Regular,Menlo,monospace;font-size:10px;letter-spacing:.08em;text-transform:uppercase;font-weight:500}#bcv .hd{display:flex;align-items:center;justify-content:space-between;gap:16px;padding:18px max(20px,env(safe-area-inset-left));border-bottom:1px solid var(--border);background:var(--bg)}#bcv .hd .logo{font-weight:600;letter-spacing:.06em;text-decoration:none;font-size:17px}#bcv .hd nav{display:flex;gap:22px;font-size:14px}#bcv .hd nav a{text-decoration:none;color:var(--text)}#bcv .hd .cta{background:var(--lime);color:var(--dark);text-decoration:none;font-weight:600;font-size:14px;padding:10px 18px;border-radius:999px;white-space:nowrap}#bcv .wrap{max-width:1200px;margin:0 auto;padding:28px 20px 60px}#bcv .crumbs{font-size:13px;color:var(--muted);margin:0 0 28px}#bcv .crumbs a{color:var(--muted);text-decoration:none}#bcv .crumbs a:hover{text-decoration:underline}#bcv .grid{display:grid;grid-template-columns:minmax(0,1fr) 360px;gap:60px;align-items:start}#bcv .main{min-width:0;max-width:720px}#bcv .meta{display:flex;flex-wrap:wrap;align-items:center;gap:12px;margin:0 0 18px}#bcv .pill{display:inline-block;background:var(--dark);color:var(--limed);padding:6px 10px;border-radius:4px}#bcv .metaline{font-family:\"Geist Mono\",ui-monospace,Menlo,monospace;font-size:11px;letter-spacing:.02em;color:var(--muted)}#bcv h1{font-size:44px;line-height:1.1;letter-spacing:-.025em;font-weight:600;margin:0 0 16px;text-wrap:balance}#bcv .lead{font-size:18px;line-height:1.5;color:var(--muted);margin:0 0 18px}#bcv .tags{display:flex;flex-wrap:wrap;gap:8px;margin:0 0 28px}#bcv .tag{font-size:12px;font-weight:500;background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:999px;padding:6px 12px;text-decoration:none}#bcv .card{background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:14px;padding:20px 22px}#bcv .bref{margin:0 0 32px}#bcv .bref .mono{color:var(--muted);display:block;margin-bottom:14px}#bcv .bref ul{list-style:none;margin:0;padding:0;display:grid;gap:14px}#bcv .bref li{display:flex;gap:12px;align-items:flex-start;font-size:15px;line-height:1.5}#bcv .bref li::before{content:\"\u2713\";flex:0 0 20px;width:20px;height:20px;border-radius:50%;background:var(--lime);color:var(--dark);font-size:11px;font-weight:700;display:inline-flex;align-items:center;justify-content:center;margin-top:2px}#bcv h2{font-size:22px;line-height:1.25;letter-spacing:-.015em;font-weight:600;margin:28px 0 10px}#bcv .main p{margin:0 0 14px;font-size:16px;line-height:1.6}#bcv .dark{background:var(--dark);color:var(--dtext);border-radius:16px;padding:26px 24px;margin:30px 0 34px}#bcv .dark .mono{color:var(--limed);display:block;margin-bottom:14px}#bcv .dark p{color:var(--dtext);font-size:16px;line-height:1.6;margin:0 0 18px}#bcv .btn{display:inline-flex;align-items:center;gap:8px;background:var(--limed);color:var(--dark);font-weight:600;font-size:15px;padding:13px 22px;border-radius:999px;text-decoration:none;line-height:1}#bcv .btn svg{width:16px;height:16px}#bcv .btn.ghost{background:transparent;color:var(--dtext);border:1px solid var(--dborder)}#bcv .dark .note{font-size:12px;color:var(--dmuted);margin-left:14px}#bcv .textes{display:grid;grid-template-columns:1fr 1fr;gap:12px;margin:0 0 34px}#bcv .textes .t{background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:10px;padding:14px 16px}#bcv .textes .t b{display:block;font-weight:500;font-size:14px;margin-bottom:4px}#bcv .textes .t span{font-size:13px;color:var(--muted);line-height:1.45}#bcv .quote{display:flex;gap:14px;background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:10px;padding:16px 16px 16px 0;margin:0 0 12px;font-size:14px;line-height:1.55}#bcv .quote::before{content:\"\";flex:0 0 3px;background:var(--lime);border-radius:0 2px 2px 0}#bcv details{margin:20px 0 24px;background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:10px}#bcv summary{cursor:pointer;padding:16px;font-weight:500;font-size:14px;list-style:none;display:flex;justify-content:space-between;align-items:center}#bcv summary::-webkit-details-marker{display:none}#bcv summary::after{content:\"\u2304\";color:var(--muted);font-size:16px}#bcv details[open] summary::after{content:\"\u2303\"}#bcv pre.texte{white-space:pre-wrap;font-family:inherit;font-size:14px;line-height:1.55;padding:0 16px 16px;margin:0;max-height:70vh;overflow:auto;color:var(--text)}#bcv .source{font-size:11px;line-height:1.5;color:var(--dim);margin:12px 0 0}#bcv .side{display:grid;gap:16px;position:sticky;top:20px}#bcv .side .ctacard{background:var(--dark);color:var(--dtext);border-radius:16px;padding:24px 22px}#bcv .side .ctacard .mono{color:var(--limed);display:block;margin-bottom:12px}#bcv .side .ctacard h3{font-size:18px;line-height:1.3;letter-spacing:-.01em;font-weight:600;margin:0 0 16px}#bcv .who{display:flex;gap:12px;align-items:center;margin:0 0 16px}#bcv .who img{width:44px;height:44px;border-radius:50%;object-fit:cover;background:#1C2B35}#bcv .who b{display:block;font-weight:500;font-size:14px}#bcv .who span{font-size:12px;line-height:1.4;color:var(--dmuted)}#bcv .side .btn{display:flex;justify-content:center;margin-bottom:10px}#bcv .side .trust{font-size:12px;line-height:1.4;color:var(--dmuted);margin:14px 0 0}#bcv .side .diag{display:flex;align-items:center;gap:12px;background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:12px;padding:14px 16px;text-decoration:none}#bcv .side .diag b{display:block;font-weight:500;font-size:14px}#bcv .side .diag span{font-size:12px;color:var(--muted);line-height:1.4}#bcv .side .diag i{margin-left:auto;font-style:normal;color:var(--muted)}#bcv .side .card .mono{color:var(--muted);display:block;margin-bottom:12px}#bcv .side .rel{display:grid;gap:14px}#bcv .side .rel a{text-decoration:none;font-weight:500;font-size:14px;line-height:1.4;display:block}#bcv .side .rel small{display:block;font-size:12px;color:var(--muted);font-weight:400;margin-top:2px}#bcv .side .more{display:grid;gap:10px}#bcv .side .more a{font-size:14px;line-height:1.4;text-decoration:none}#bcv .brouillon{background:#FFF4CC;border:1px solid #EAD27A;padding:10px 14px;border-radius:8px;font-size:13px;margin:0 0 20px}#bcv footer{font-size:12px;color:var(--muted);text-align:center;padding:24px 20px;border-top:1px solid var(--border)}#bcv footer a{color:var(--muted)}#bcv .list{display:grid;gap:12px;margin:24px 0 0;padding:0;list-style:none}#bcv .list li{background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:12px;padding:16px 18px}#bcv .list a{text-decoration:none;font-weight:500;font-size:16px;line-height:1.35}#bcv .list small{display:block;color:var(--muted);font-size:12px;margin-top:6px}#bcv .list p{font-size:14px;color:var(--muted);margin:8px 0 0}@media(max-width:980px){#bcv .grid{grid-template-columns:1fr;gap:28px}#bcv .side{position:static}#bcv .hd nav{display:none}#bcv h1{font-size:34px}}@media(max-width:600px){#bcv .wrap{padding:16px 20px 40px}#bcv h1{font-size:28px;letter-spacing:-.02em}#bcv .lead{font-size:16px}#bcv .textes{grid-template-columns:1fr}#bcv .dark{padding:22px 20px}#bcv .dark .note{display:block;margin:10px 0 0}#bcv .hd .cta{display:none}#bcv .card{padding:18px}#bcv .side .ctacard{padding:22px 20px}}#bcv .main p.source{font-size:11px;line-height:1.5;color:var(--dim)}#bcv .cover{position:relative;border-radius:16px;overflow:hidden;margin:6px 0 6px;aspect-ratio:776\/300;background:var(--dark)}#bcv .cover img{width:100%;height:100%;object-fit:cover;display:block}#bcv .cover::after{content:\"\";position:absolute;inset:0;background:linear-gradient(180deg,rgba(11,19,23,0) 35%,rgba(11,19,23,.78))}#bcv .cover .cap{position:absolute;left:24px;bottom:22px;z-index:1;display:grid;gap:8px;justify-items:start}#bcv .cover .chip{background:var(--lime);color:var(--dark);border-radius:999px;padding:5px 10px}#bcv .cover b{color:#fff;font-size:20px;font-weight:600}#bcv .cover.typo{aspect-ratio:auto;display:flex;align-items:center;justify-content:space-between;gap:24px;padding:28px 28px;background:radial-gradient(120% 140% at 100% 0%,#1C2B35 0%,var(--dark) 60%)}#bcv .cover.typo .facts{display:flex;gap:22px;flex-wrap:wrap;margin-top:6px}#bcv .cover.typo .facts span{font-size:13px;color:var(--dmuted)}#bcv .cover.typo .facts b{display:block;font-size:14px;color:#fff;font-weight:500}#bcv .cover.typo::after{display:none}#bcv .cover.typo .big{flex:0 0 auto;font-size:96px;line-height:.9;font-weight:600;letter-spacing:-.04em;color:var(--limed)}#bcv .cover.typo .big small{display:block;font-family:\"Geist Mono\",monospace;font-size:11px;letter-spacing:.08em;color:var(--dmuted);text-transform:uppercase;margin-bottom:6px}#bcv .cover.typo .cap{position:static}#bcv .main p.credit,#bcv .credit{font-size:11px;color:var(--dim);margin:0 0 26px}#bcv .qt{background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:14px;overflow:hidden;margin:0 0 10px}#bcv .qt .r{display:grid;grid-template-columns:minmax(0,1fr) 220px 120px;gap:16px;align-items:center;padding:14px 20px;border-top:1px solid #EFEEE9;font-size:15px;line-height:1.45}#bcv .qt .r.h{background:#EFEEE9;border-top:0;color:var(--muted);padding:12px 20px;font-size:10px}#bcv .qt .etat{justify-self:start;font-size:13px;font-weight:500;border-radius:999px;padding:6px 12px;background:var(--lime);color:var(--dark);line-height:1.3}#bcv .qt .etat.fr{background:var(--dark);color:var(--limed)}#bcv .qt .ref{font-family:\"Geist Mono\",ui-monospace,Menlo,monospace;font-size:12px;color:var(--muted)}#bcv .main p.note2,#bcv .note2{font-size:13px;color:var(--muted);line-height:1.5;margin:0 0 30px}#bcv .cit{display:flex;gap:14px;background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:12px;padding:16px 18px 16px 0;margin:0 0 12px}#bcv .cit::before{content:\"\";flex:0 0 3px;background:var(--lime);border-radius:0 2px 2px 0}#bcv .cit .mono{color:var(--muted);display:block;margin-bottom:8px}#bcv .cit p{margin:0!important;font-size:15px!important;line-height:1.6!important}#bcv .steps{background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:14px;padding:6px 20px;margin:0 0 30px;list-style:none}#bcv .steps li{display:flex;gap:16px;align-items:center;padding:14px 0;border-top:1px solid #EFEEE9}#bcv .steps li:first-child{border-top:0}#bcv .steps .n{flex:0 0 32px;height:32px;border-radius:50%;background:#EFEEE9;display:flex;align-items:center;justify-content:center;font-family:\"Geist Mono\",monospace;font-size:13px}#bcv .steps li:first-child .n{background:var(--dark);color:var(--limed)}#bcv .steps b{display:block;font-weight:500;font-size:15px}#bcv .steps span{font-size:14px;color:var(--muted);line-height:1.45}#bcv .decs{display:grid;grid-template-columns:repeat(3,minmax(0,1fr));gap:12px;margin:0 0 12px}#bcv .dec{background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:12px;padding:16px;text-decoration:none;display:flex;flex-direction:column;gap:10px}#bcv .dec .h{display:flex;gap:8px;align-items:center;flex-wrap:wrap}#bcv .dec .h .pill{padding:3px 7px;border-radius:5px}#bcv .dec .h small{font-family:\"Geist Mono\",monospace;font-size:11px;color:var(--muted)}#bcv .dec p{margin:0!important;font-size:14px!important;line-height:1.5!important}#bcv .dec i{font-style:normal;font-weight:500;font-size:13px;margin-top:auto}#bcv .lnk{display:inline-block;font-weight:500;text-decoration:none;margin:4px 0 30px}#bcv .cv{margin:0 0 34px}#bcv .cv h3{font-size:19px;line-height:1.35;font-weight:600;margin:0 0 16px}#bcv .yn{display:flex;gap:10px;margin:0 0 14px}#bcv .yn a,#bcv .yn button{font:inherit;font-weight:500;font-size:15px;border-radius:999px;padding:12px 28px;cursor:pointer;text-decoration:none;border:1px solid var(--text);background:#fff;color:var(--text)}#bcv .yn a.oui{background:var(--limed);border-color:var(--limed);color:var(--dark)}#bcv .cv .non{display:none;flex-wrap:wrap;gap:8px}#bcv .cv.open .non{display:flex}#bcv .cv .non a{font-size:13px;background:var(--bg);border:1px solid var(--border);border-radius:999px;padding:6px 12px;text-decoration:none}#bcv .agrid{display:grid;grid-template-columns:repeat(3,minmax(0,1fr));gap:10px;margin:0 0 34px}#bcv .agrid a{background:var(--card);border:1px solid var(--border);border-radius:10px;padding:12px 14px;text-decoration:none;display:grid;gap:2px}#bcv .agrid a small{font-family:\"Geist Mono\",monospace;font-size:11px;color:var(--muted)}#bcv .agrid a b{font-weight:500;font-size:14px}#bcv .agrid a.cur{background:var(--dark);border-color:var(--dark)}#bcv .agrid a.cur small{color:var(--limed)}#bcv .agrid a.cur b{color:#fff}#bcv .faq details{margin:0 0 10px}#bcv .faq details p{padding:0 16px 16px;margin:0!important;font-size:15px!important;color:var(--muted)}#bcv .sticky{display:none}#bcv .hub .list li{display:flex;justify-content:space-between;gap:16px;align-items:center}@media(max-width:980px){#bcv .decs{grid-template-columns:1fr}#bcv .qt .r{grid-template-columns:minmax(0,1fr) auto;}#bcv .qt .r .ref{grid-column:2}#bcv .qt .r.h span:nth-child(3){display:none}}@media(max-width:600px){#bcv .qt .r{grid-template-columns:1fr;gap:8px}#bcv .qt .r.h{display:none}#bcv .qt .r .ref{grid-column:auto}#bcv .agrid{grid-template-columns:1fr 1fr}#bcv .cover{aspect-ratio:350\/200}#bcv .cover.typo .big{font-size:96px}#bcv .sticky{display:flex;position:fixed;left:0;right:0;bottom:0;z-index:10;background:var(--dark);color:#fff;padding:12px max(20px,env(safe-area-inset-left)) calc(12px + env(safe-area-inset-bottom));justify-content:space-between;align-items:center;gap:10px;font-weight:500;font-size:14px}#bcv .sticky a{background:var(--limed);color:var(--dark);text-decoration:none;border-radius:999px;padding:10px 16px;font-size:13px}#bcv{padding-bottom:64px}}#bcv{display:block;width:100vw;max-width:100vw;margin-left:calc(50% - 50vw);margin-right:calc(50% - 50vw);-webkit-text-fill-color:currentColor;text-align:left;padding-top:100px}@media(max-width:1239px){#bcv{padding-top:84px}}#bcv :where(*){-webkit-text-fill-color:currentColor}#bcv .btn.ghost{color:var(--dtext)!important;-webkit-text-fill-color:var(--dtext)!important}<\/style><script type=\"application\/ld+json\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@type\":\"FAQPage\",\"mainEntity\":[{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"O\u00f9 se trouve la d\u00e9finition du r\u00e9sident dans la convention franco-allemande ?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"\u00c0 l\u2019article 2, paragraphe 1, point 4, et non \u00e0 l\u2019article 4 comme dans beaucoup d\u2019autres conventions. Sa r\u00e9daction actuelle provient de l\u2019avenant du 31 mars 2015.\"}},{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"J\u2019ai un logement dans chacun des deux pays : lequel compte ?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"La convention retient alors l\u2019\u00c9tat avec lequel vos liens personnels et \u00e9conomiques sont les plus \u00e9troits, c\u2019est-\u00e0-dire le centre de vos int\u00e9r\u00eats vitaux (article 2, paragraphe 1, point 4 b, aa).\"}},{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"La nationalit\u00e9 suffit-elle \u00e0 d\u00e9terminer la r\u00e9sidence ?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Non. Elle n\u2019intervient qu\u2019en quatri\u00e8me rang, apr\u00e8s le foyer d\u2019habitation permanent, le centre des int\u00e9r\u00eats vitaux et le s\u00e9jour habituel (article 2, paragraphe 1, point 4 b, cc).\"}}]}<\/script><div id=\"bcv\" class=\"final\"><div class=\"wrap\">\n<div class=\"crumbs\"><a href=\"\/\">Accueil<\/a> \u203a <a href=\"\/conventions-fiscales\/\">Conventions fiscales<\/a> \u203a <a href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/\">France\u2013Allemagne<\/a> \u203a Article 2 \u00b7 R\u00e9sidence fiscale<\/div>\n<div class=\"grid\"><main class=\"main\">\n<div class=\"meta\"><span class=\"pill mono\">Convention France\u2013Allemagne<\/span><span class=\"metaline\">Convention du 21 juillet 1959, modifi\u00e9e par les avenants du 9 juin 1969, du 28 septembre 1989, du 20 d\u00e9cembre 2001 et du 31 mars 2015, et par la Convention multilat\u00e9rale sign\u00e9e le 7 juin 2017<\/span><\/div>\n<h1>France ou Allemagne\u00a0: dans quel pays \u00eates-vous r\u00e9sident fiscal\u00a0? Les crit\u00e8res de l\u2019article 2 de la convention<\/h1>\n<p class=\"lead\">La convention franco-allemande ne place pas la d\u00e9finition du r\u00e9sident \u00e0 l\u2019article 4, comme la plupart des conventions, mais \u00e0 l\u2019article 2. Quand la France et l\u2019Allemagne vous consid\u00e8rent toutes deux comme r\u00e9sident, une s\u00e9rie de crit\u00e8res tranche, dans un ordre pr\u00e9cis. Toute la r\u00e9partition de l\u2019imp\u00f4t sur vos revenus en d\u00e9coule.<\/p>\n<div class=\"tags\"><a class=\"tag\" href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/pensions-retraite\/\">Pensions de retraite<\/a><a class=\"tag\" href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/fonction-publique\/\">Fonction publique<\/a><a class=\"tag\" href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/revenus-immobiliers\/\">Revenus immobiliers<\/a><a class=\"tag\" href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/plus-values\/\">Plus-values<\/a><\/div>\n<div class=\"cover\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/balmontconseil.com\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/convention-allemagne.webp\" alt=\"Berlin, Allemagne\" loading=\"eager\"><div class=\"cap\"><span class=\"chip mono\">Article 2 \u00b7 R\u00e9sidence<\/span><b>Berlin, Allemagne<\/b><\/div><\/div><div style=\"height:26px\"><\/div>\n<div class=\"card bref\"><span class=\"mono\">En bref<\/span><ul><li>Est r\u00e9sident d\u2019un \u00c9tat la personne qui y est assujettie \u00e0 l\u2019imp\u00f4t en raison de son domicile, de sa r\u00e9sidence, de son si\u00e8ge de direction ou d\u2019un crit\u00e8re analogue (article 2, paragraphe 1, point 4 a).<\/li><li>En cas de double r\u00e9sidence d\u2019une personne physique, le premier crit\u00e8re est le foyer d\u2019habitation permanent, puis le centre des int\u00e9r\u00eats vitaux (article 2, paragraphe 1, point 4 b, aa).<\/li><li>\u00c0 d\u00e9faut, l\u2019\u00c9tat du s\u00e9jour habituel, puis celui de la nationalit\u00e9\u00a0; en dernier lieu, les deux administrations tranchent d\u2019un commun accord (article 2, paragraphe 1, point 4 b, bb \u00e0 dd).<\/li><li>Une soci\u00e9t\u00e9 r\u00e9sidente des deux \u00c9tats est r\u00e9put\u00e9e r\u00e9sidente de l\u2019\u00c9tat de son si\u00e8ge de direction effective (article 2, paragraphe 1, point 4 c).<\/li><\/ul><\/div>\n<h2>De quel \u00c9tat \u00eates-vous r\u00e9sident\u00a0?<\/h2><div class=\"qt\"><div class=\"r h mono\"><span>Votre situation<\/span><span>Qui impose<\/span><span>Texte<\/span><\/div><div class=\"r\"><span>Foyer d\u2019habitation permanent en Allemagne seulement<\/span><span class=\"etat \">R\u00e9sident d\u2019Allemagne<\/span><span class=\"ref\">Art. 2 \u00a7 1, 4 b aa<\/span><\/div><div class=\"r\"><span>Foyer dans les deux pays, liens personnels et \u00e9conomiques plus \u00e9troits avec la France<\/span><span class=\"etat \">R\u00e9sident de France<\/span><span class=\"ref\">Art. 2 \u00a7 1, 4 b aa<\/span><\/div><div class=\"r\"><span>Aucun foyer permanent, ou centre des int\u00e9r\u00eats vitaux impossible \u00e0 d\u00e9terminer<\/span><span class=\"etat \">\u00c9tat du s\u00e9jour habituel<\/span><span class=\"ref\">Art. 2 \u00a7 1, 4 b bb<\/span><\/div><div class=\"r\"><span>S\u00e9jour habituel dans les deux pays ou dans aucun<\/span><span class=\"etat \">\u00c9tat de la nationalit\u00e9<\/span><span class=\"ref\">Art. 2 \u00a7 1, 4 b cc<\/span><\/div><div class=\"r\"><span>Double nationalit\u00e9 franco-allemande, ou aucune des deux<\/span><span class=\"etat \">Accord entre les deux administrations<\/span><span class=\"ref\">Art. 2 \u00a7 1, 4 b dd<\/span><\/div><\/div><p class=\"note2\">Ces crit\u00e8res ne servent qu\u2019en cas de double r\u00e9sidence au regard des l\u00e9gislations fran\u00e7aise et allemande.<\/p>\n<h2>Le texte de la convention<\/h2><div class=\"cit\"><div><span class=\"mono\">Article 2, paragraphe 1, point 4 a<\/span><p>\u00ab Au sens de la pr\u00e9sente Convention, l\u2019expression \u00ab\u00a0r\u00e9sident d&#x27;un Etat contractant\u00a0\u00bb d\u00e9signe toute personne qui, en vertu de la l\u00e9gislation de cet Etat, est assujettie \u00e0 l&#x27;imp\u00f4t dans cet Etat, en raison de son domicile, de sa r\u00e9sidence, de son si\u00e8ge de direction ou de tout autre crit\u00e8re de nature analogue \u00bb<\/p><\/div><\/div><div class=\"cit\"><div><span class=\"mono\">Article 2, paragraphe 1, point 4 b, aa et bb<\/span><p>\u00ab Cette personne est r\u00e9put\u00e9e r\u00e9sident de l&#x27;\u00c9tat contractant o\u00f9 elle dispose d&#x27;un foyer d&#x27;habitation permanent. Lorsqu&#x27;elle dispose d&#x27;un foyer d&#x27;habitation permanent dans chacun des \u00c9tats contractants, elle est consid\u00e9r\u00e9e comme r\u00e9sident de l&#x27;\u00c9tat contractant avec lequel ses liens personnels et \u00e9conomiques sont les plus \u00e9troits (centre des int\u00e9r\u00eats vitaux)\u00a0; (bb) Si l&#x27;\u00c9tat contractant o\u00f9 cette personne a le centre de ses int\u00e9r\u00eats vitaux ne peut pas \u00eatre d\u00e9termin\u00e9, ou qu&#x27;elle ne dispose d&#x27;un foyer d&#x27;habitation permanent dans aucun des \u00c9tats contractants, elle est consid\u00e9r\u00e9e comme r\u00e9sident de l&#x27;\u00c9tat contractant o\u00f9 elle s\u00e9journe de fa\u00e7on habituelle\u00a0; \u00bb<\/p><\/div><\/div><p class=\"note2\">Article 2, paragraphe 1, point 4 a, r\u00e9dig\u00e9 par l\u2019article Ier de l\u2019avenant du 31 mars 2015. Texte publi\u00e9 par impots.gouv.fr.<\/p>\n<h2>L\u2019ordre des crit\u00e8res de d\u00e9partage<\/h2><p>Si la France et l\u2019Allemagne vous consid\u00e8rent toutes deux comme r\u00e9sident, la convention d\u00e9partage dans cet ordre (article 2, paragraphe 1, point 4 b)\u00a0:<\/p><ol class=\"steps\"><li><span class=\"n\">1<\/span><div><b>Foyer d\u2019habitation permanent<\/b><span>O\u00f9 disposez-vous d\u2019un logement permanent\u00a0?<\/span><\/div><\/li><li><span class=\"n\">2<\/span><div><b>Centre des int\u00e9r\u00eats vitaux<\/b><span>Foyer des deux c\u00f4t\u00e9s\u00a0: o\u00f9 sont vos liens personnels et \u00e9conomiques les plus \u00e9troits\u00a0?<\/span><\/div><\/li><li><span class=\"n\">3<\/span><div><b>S\u00e9jour habituel<\/b><span>Toujours ind\u00e9cis\u00a0: o\u00f9 s\u00e9journez-vous de fa\u00e7on habituelle\u00a0?<\/span><\/div><\/li><li><span class=\"n\">4<\/span><div><b>Nationalit\u00e9<\/b><span>Sinon, l\u2019\u00c9tat dont vous avez la nationalit\u00e9.<\/span><\/div><\/li><li><span class=\"n\">5<\/span><div><b>Accord des deux administrations<\/b><span>En dernier recours, les autorit\u00e9s comp\u00e9tentes tranchent d\u2019un commun accord.<\/span><\/div><\/li><\/ol>\n<h2>Ce qu\u2019ont jug\u00e9 les tribunaux<\/h2><div class=\"decs\"><a class=\"dec\" href=\"\/decisions\/retraite-resident-francais-percevant-une-pension-allemande-et-une-pension\/\"><div class=\"h\"><span class=\"pill mono\">CAA Bordeaux<\/span><small>5 juillet 2022<\/small><\/div><p>Retrait\u00e9 r\u00e9sident fran\u00e7ais percevant une pension allemande et une pension fran\u00e7aise\u00a0: la pension allemande supporte la CSG et la CRDS, le r\u00e8glement europ\u00e9en n\u00b0 883\/2004 d\u00e9signant la l\u00e9gislation fran\u00e7aise<\/p><i>Lire la d\u00e9cision \u2192<\/i><\/a><a class=\"dec\" href=\"\/decisions\/fonds-rapatries-de-comptes-suisses-non-declares-521-740-imposes-comme-revenus-d\/\"><div class=\"h\"><span class=\"pill mono\">TA Strasbourg<\/span><small>21 novembre 2022<\/small><\/div><p>Fonds rapatri\u00e9s de comptes suisses non d\u00e9clar\u00e9s\u00a0: 521 740 \u20ac impos\u00e9s comme revenus d&#x27;origine ind\u00e9termin\u00e9e malgr\u00e9 une r\u00e9gularisation tent\u00e9e et une activit\u00e9 exerc\u00e9e en Allemagne et en Suisse<\/p><i>Lire la d\u00e9cision \u2192<\/i><\/a><a class=\"dec\" href=\"\/decisions\/retraite-resident-francais-titulaire-d-une-pension-allemande-et-d-une-pension\/\"><div class=\"h\"><span class=\"pill mono\">CAA Toulouse<\/span><small>1er d\u00e9cembre 2022<\/small><\/div><p>Retrait\u00e9 r\u00e9sident fran\u00e7ais titulaire d&#x27;une pension allemande et d&#x27;une pension fran\u00e7aise\u00a0: la pension allemande supporte aussi la CSG, la CRDS et la contribution pour l&#x27;autonomie<\/p><i>Lire la d\u00e9cision \u2192<\/i><\/a><\/div><a class=\"lnk\" href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/#decisions\">Voir les 37 d\u00e9cisions qui concernent l\u2019Allemagne \u2192<\/a>\n<div class=\"dark\"><span class=\"mono\">Ce que cela change pour vous<\/span><p>Le d\u00e9partage ne se joue pas sur un seul document\u00a0: une inscription administrative ou un certificat de r\u00e9sidence obtenu en Allemagne ne suffit pas \u00e0 lui seul si le foyer permanent ou le centre des int\u00e9r\u00eats vitaux restent en France. Pour un couple dont un membre travaille de l\u2019autre c\u00f4t\u00e9 de la fronti\u00e8re, ou pour un dirigeant qui partage son temps entre les deux pays, chaque crit\u00e8re se documente\u00a0: logement, famille, revenus, patrimoine. C\u2019est cette analyse qui d\u00e9termine ensuite l\u2019article applicable \u00e0 chaque revenu.<\/p><a class=\"btn\" href=\"https:\/\/app.balmontconseil.com\/rdv?utm_source=site&#038;utm_medium=convention&#038;utm_content=allemagne-residence-fiscale-portee\"><svg viewBox=\"0 0 16 16\" fill=\"none\" stroke=\"currentColor\" stroke-width=\"1.5\"><rect x=\"2\" y=\"3\" width=\"12\" height=\"11\" rx=\"2\"\/><path d=\"M2 7h12M5 1.5v3M11 1.5v3\"\/><\/svg>Faire v\u00e9rifier ma r\u00e9sidence fiscale<\/a><span class=\"note\">Visio \u00b7 30 min \u00b7 sans engagement<\/span><\/div>\n<div class=\"card cv\" id=\"cv\"><span class=\"mono\" style=\"color:var(--muted);display:block;margin-bottom:12px\">Cela vous concerne ?<\/span><h3>Vous vivez ou travaillez entre la France et l\u2019Allemagne\u00a0?<\/h3><div class=\"yn\"><a class=\"oui\" href=\"https:\/\/app.balmontconseil.com\/rdv?utm_source=site&#038;utm_medium=convention&#038;utm_content=allemagne-residence-fiscale-oui\">Oui<\/a><button type=\"button\" onclick=\"document.getElementById('cv').classList.add('open')\">Non<\/button><\/div><div class=\"non\"><a href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/pensions-retraite\/\">Pensions de retraite<\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/fonction-publique\/\">Fonction publique<\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/revenus-immobiliers\/\">Revenus immobiliers<\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/plus-values\/\">Plus-values<\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/\">Convention France\u2013Allemagne : tous les sujets<\/a><a href=\"\/decisions\/\">Jurisprudence fiscale internationale<\/a><\/div><\/div>\n<h2>Les autres sujets de la convention<\/h2><div class=\"agrid\"><a href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/residence-fiscale\/\" class=\"cur\"><small>Art. 2<\/small><b>R\u00e9sidence fiscale<\/b><\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/pensions-retraite\/\"><small>Art. 13<\/small><b>Pensions de retraite<\/b><\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/fonction-publique\/\"><small>Art. 14<\/small><b>Fonction publique<\/b><\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/revenus-immobiliers\/\"><small>Art. 3<\/small><b>Revenus immobiliers<\/b><\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/plus-values\/\"><small>Art. 7<\/small><b>Plus-values<\/b><\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/dividendes\/\"><small>Art. 9<\/small><b>Dividendes<\/b><\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/interets\/\"><small>Art. 10<\/small><b>Int\u00e9r\u00eats<\/b><\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/salaires\/\"><small>Art. 13<\/small><b>Salaires<\/b><\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/double-imposition\/\"><small>Art. 20<\/small><b>Double imposition<\/b><\/a><\/div>\n<div class=\"card bm-bofip\" style=\"margin:28px 0\"><span class=\"mono\" style=\"display:block;margin-bottom:12px\">Ce qu\u2019en dit l\u2019administration (BOFiP)<\/span><div style=\"display:flex;flex-wrap:wrap;gap:8px\"><a class=\"tag\" href=\"\/bofip-international\/boi-int-dg-20-10-10\/\">BOI-INT-DG-20-10-10 \u00b7 Domicile fiscal et r\u00e9sidence conventionnelle<\/a><a class=\"tag\" href=\"\/bofip-international\/boi-ir-champ-10\/\">BOI-IR-CHAMP-10 \u00b7 Domicile fiscal (art. 4 B)<\/a><\/div><\/div><h2>Questions fr\u00e9quentes<\/h2><div class=\"faq\"><details open><summary>O\u00f9 se trouve la d\u00e9finition du r\u00e9sident dans la convention franco-allemande\u00a0?<\/summary><p>\u00c0 l\u2019article 2, paragraphe 1, point 4, et non \u00e0 l\u2019article 4 comme dans beaucoup d\u2019autres conventions. Sa r\u00e9daction actuelle provient de l\u2019avenant du 31 mars 2015.<\/p><\/details><details><summary>J\u2019ai un logement dans chacun des deux pays\u00a0: lequel compte\u00a0?<\/summary><p>La convention retient alors l\u2019\u00c9tat avec lequel vos liens personnels et \u00e9conomiques sont les plus \u00e9troits, c\u2019est-\u00e0-dire le centre de vos int\u00e9r\u00eats vitaux (article 2, paragraphe 1, point 4 b, aa).<\/p><\/details><details><summary>La nationalit\u00e9 suffit-elle \u00e0 d\u00e9terminer la r\u00e9sidence\u00a0?<\/summary><p>Non. Elle n\u2019intervient qu\u2019en quatri\u00e8me rang, apr\u00e8s le foyer d\u2019habitation permanent, le centre des int\u00e9r\u00eats vitaux et le s\u00e9jour habituel (article 2, paragraphe 1, point 4 b, cc).<\/p><\/details><\/div>\n<p class=\"source\">Source : Convention du 21 juillet 1959, modifi\u00e9e par les avenants du 9 juin 1969, du 28 septembre 1989, du 20 d\u00e9cembre 2001 et du 31 mars 2015, et par la Convention multilat\u00e9rale sign\u00e9e le 7 juin 2017 \u2014 Version consolid\u00e9e de la convention avec l&#x27;Allemagne modifi\u00e9e par la convention multilat\u00e9rale &#8211; Imp\u00f4ts sur le revenu et la fortune (impots.gouv.fr). Statut : En vigueur. Ce document ne se substitue pas aux textes qui font foi. Analyse : Balmont Conseil, mise \u00e0 jour le 8 novembre 2026. Information g\u00e9n\u00e9rale, pas un conseil personnalis\u00e9.<\/p>\n<\/main>\n<aside class=\"side\">\n<div class=\"ctacard\"><span class=\"mono\">Vous partez en Allemagne ?<\/span><h3>Faire v\u00e9rifier ma r\u00e9sidence fiscale\u00a0: un bilan de 30 minutes avec le cabinet.<\/h3>\n<div class=\"who\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/balmontconseil.com\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/alexis-sagnier-carre.webp\" alt=\"Alexis Sagnier\" width=\"44\" height=\"44\" loading=\"lazy\"><div><b>Alexis Sagnier<\/b><span>Conseil en gestion de patrimoine \u00b7 ORIAS n\u00b0 13003497 \u00b7 ANACOFI-CIF<\/span><\/div><\/div>\n<a class=\"btn\" href=\"https:\/\/app.balmontconseil.com\/rdv?utm_source=site&#038;utm_medium=convention&#038;utm_content=allemagne-residence-fiscale-side\"><svg viewBox=\"0 0 16 16\" fill=\"none\" stroke=\"currentColor\" stroke-width=\"1.5\"><rect x=\"2\" y=\"3\" width=\"12\" height=\"11\" rx=\"2\"\/><path d=\"M2 7h12M5 1.5v3M11 1.5v3\"\/><\/svg>R\u00e9server un bilan de 30 min<\/a>\n<a class=\"btn ghost\" href=\"https:\/\/wa.me\/33601773296\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><svg viewBox=\"0 0 16 16\" fill=\"none\" stroke=\"currentColor\" stroke-width=\"1.5\"><path d=\"M8 14.5a6.5 6.5 0 1 0-5.6-3.2L1.5 14.5l3.3-.9A6.5 6.5 0 0 0 8 14.5Z\"\/><\/svg>\u00c9crire sur WhatsApp<\/a>\n<p class=\"trust\">Depuis 2013 \u00e0 Lyon \u00b7 Expatriation et patrimoines internationaux<\/p><\/div>\n<a class=\"diag\" href=\"\/diagnostic\/\"><div><b>Diagnostic express en 30 secondes<\/b><span>Cinq questions, la marche \u00e0 suivre pour votre situation.<\/span><\/div><i>\u2192<\/i><\/a>\n<div class=\"card\"><span class=\"mono\">D\u00e9cisions \u00b7 Allemagne<\/span><div class=\"rel\"><a href=\"\/decisions\/partie-en-allemagne-en-2013-elle-vend-son-ancienne-residence-principale-de\/\">Partie en Allemagne en 2013, elle vend son ancienne r\u00e9sidence principale de Croissy-sur-Seine en 2017\u00a0: d\u00e9lai anormal, exon\u00e9ration refus\u00e9e sur la plus-value de 155\u00a0887 \u20ac<small>CAA Versailles, 8 mars 2023<\/small><\/a><a href=\"\/decisions\/entreprise-allemande-d-un-resident-francais-fournissant-de-la-main-d-uvre-a-un\/\">Entreprise allemande d&#x27;un r\u00e9sident fran\u00e7ais fournissant de la main-d&#x27;\u0153uvre \u00e0 un producteur de sapins de No\u00ebl\u00a0: \u00e9tablissement stable non d\u00e9clar\u00e9, activit\u00e9 occulte et b\u00e9n\u00e9fices \u00e9valu\u00e9s d&#x27;office<small>TA Rennes, 12 avril 2023<\/small><\/a><a href=\"\/decisions\/residente-allemande-reclamant-les-prelevements-sociaux-payes-sur-la-vente-d-un\/\">R\u00e9sidente allemande r\u00e9clamant les pr\u00e9l\u00e8vements sociaux pay\u00e9s sur la vente d&#x27;un appartement \u00e0 Mandelieu-la-Napoule\u00a0: une r\u00e9clamation adress\u00e9e \u00e0 la mairie, sans preuve de r\u00e9ception, ne vaut pas r\u00e9clamation fiscale<small>CAA Marseille, 8 juin 2023<\/small><\/a><\/div><\/div>\n<div class=\"card\"><span class=\"mono\">Aller plus loin<\/span><div class=\"more\"><a href=\"\/conventions-fiscales\/allemagne\/\">Convention France\u2013Allemagne : tous les sujets<\/a><a href=\"\/conventions-fiscales\/\">Toutes les conventions fiscales<\/a><a href=\"\/diagnostic\/\">Diagnostic express : o\u00f9 en est votre projet ?<\/a><\/div><\/div>\n<\/aside>\n<\/div><\/div>\n<div class=\"sticky\"><span>Vous partez en Allemagne ?<\/span><a href=\"https:\/\/app.balmontconseil.com\/rdv?utm_source=site&#038;utm_medium=convention&#038;utm_content=allemagne-residence-fiscale-sticky\">Bilan de 30 min<\/a><\/div><\/div><script>(function(){var r=document.getElementById('bcv');if(!r)return;function clean(){r.removeAttribute('data-bml-bg');r.removeAttribute('data-bml-t');var l=r.querySelectorAll('[data-bml-bg],[data-bml-t]');for(var i=0;i<l.length;i++){l[i].removeAttribute('data-bml-bg');l[i].removeAttribute('data-bml-t');}}clean();new MutationObserver(function(m){for(var i=0;i<m.length;i++){if(\/^data-bml-\/.test(m[i].attributeName||'')){clean();break;}}}).observe(r,{attributes:true,subtree:true,attributeFilter:['data-bml-bg','data-bml-t']});window.addEventListener('load',function(){clean();setTimeout(clean,1300);setTimeout(clean,2500);});})();<\/script>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Accueil \u203a Conventions fiscales \u203a France\u2013Allemagne \u203a Article 2 \u00b7 R\u00e9sidence fiscale Convention France\u2013AllemagneConvention du 21 juillet 1959, modifi\u00e9e par les avenants du 9 juin 1969, du 28 septembre 1989, du 20<span class=\"excerpt-hellip\"> [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"parent":22335,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"mfn-post-hide-title":"","footnotes":""},"class_list":["post-22556","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/balmontconseil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/22556","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/balmontconseil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/balmontconseil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/balmontconseil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/balmontconseil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22556"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/balmontconseil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/22556\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27977,"href":"https:\/\/balmontconseil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/22556\/revisions\/27977"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/balmontconseil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/22335"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/balmontconseil.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22556"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}